ماجرای صفرها در بازسازی واحد پولی کشورها

به گزارش مجله یک کامپیوتر، خبرنگاران/خراسان رضوی اصلاح واحد پول یا بازسازی آن تغییر عمده ای است که در ارزش واحد پول یک کشور که نسبت برابری آن به سایر ارزهای بین المللی یا نسبت به طلا و نقره را دستخوش تغییر می سازد.

ماجرای صفرها در بازسازی واحد پولی کشورها

دولت های زیادی در سراسر دنیا تحت شرایط مختلف و تقریبا مشابهی این اقدام را عملی نموده اند، بازسازی واحد پول در نیمه دوم قرن بیستم در کشورهای در حال توسعه شدت بیشتری پیدا کرد، چنان که در فاصله سال های 1960 تا 2003 میلادی حدود 60 مورد بازسازی واحد پول در کشورهای مختلف صورت گرفت.

گفتنی است که این موارد مربوط به 60 کشور مجزا نیستند چرا که بعضی از کشورها در این سال ها بیش از یک مورد دست به این اقدام زدند که بعدتر به آن می رسیم. این موارد بازسازی واحد پول از حذف یک صفر-در 14 مورد- تا شش صفر -در 9 مورد- از ارز ملی کشورها را شامل می گردد.

یکی از ویژگی هایی که برای دولت های مدرن درنظر گرفته می گردد، کنترل آن ها بر ارز ملی خودشان است. این دولت ها از اواسط قرن نوزدهم چنین کنترلی را به دست آوردند و زمانی که دولت ها با کمبود طلا و نقره روبه رو می شدند کاهش ارزش سکه های خود را بر این اساس تنظیم می کردند. از آن موقع تا کنون دولت ها از این توان در جهت اهداف متفاوتی استفاده نموده اند.

بازسازی واحد پول می تواند به عنوان بخشی از یک بسته گسترده اصلاحات مالی و سیاسی باشد بدین صورت که دولت در جهت اصلاح مسائل و مسائل مالی که مدتی گریبان گیر کشور بوده مجموعه ای از قدامات عملی را به انجام می رساند و در حین یا در انتهای این مجموعه اقدامات دست به بازسازی واحد پول می زند.

در بعضی موارد که ارزش پول ملی به مقدار قابل توجهی کم می گردد و به طور خاص نرخ تبدیل ارز محلی به دلار زیاد می گردد اعتماد شهفرایندان به ارز ملی کاهش می یابد و در چنین شرایطی ممکن است که دولت بازسازی واحد پول را در جهت بازگرداندن حاکمیت پولی به کار بگیرد چرا که در این شرایط که شهفرایندان اعتماد خود را به ارز ملی از دست می دهند، به سمت ارزهای خارجی به ویژه دلار می فرایند و آن ها را در معاملات خود استفاده می نمایند و این یک ضربه روانی و مالی برای دولت به شمار می آید؛ در نتیجه این اقدام بانک مرکزی کشور دیگر نمی تواند منابع پولی را کنترل کند.

به عقیده بسیاری حذف صفرهای پول ملی با وجود آن که یک اقدام نمادین محسوب می گردد اما این توانایی را دارد که شهفرایندان را نسبت به ارزش های ارز ملی قانع کند و همچنین بعضی این اقدام را پس از یک دوره تورم سرسام آور پیامی دال بر سرانجام سیاست های مالی اشتباه از سمت دولت به شهفرایندان، بازارها و فعالین آن می دانند.

در مجموع دو دلیل عمده ای که دولت ها را به سمت بازسازی واحد پول سوق می دهد گذر از یک دوره تورمی و بالا رفتن نرخ تبدیل ارز محلی به دلار است که در بعضی موارد این دو مورد با یکدیگر در ارتباط هستند اما در مواردی ارتباط چندانی وجود ندارد به عنوان مثال کره جنوبی با نرخ تورم یک رقمی نرخ تبدیل ارز ملی به دلار چهار رقمی را تا سال 1997 داشت.

همان طور که بیان شد در بعضی از موارد بازسازی واحد پولی در شرایط اجرا شده که کشور تورم بالایی را از سر گذرانده و دولت با این اقدام در صدد ارسال پیامی به شهفرایندان و سایر کشورهای دنیا است، به عنوان مثال ترکیه در سال 1994 تورم سالانه با نرخ 106 درصد را تجربه می نموده، این درحالی است که نرخ تورم سالانه این کشور در سال 2000 به 39 درصد و در سال 2005 این نرخ تک رقمی می گردد و به عدد به 7.72 درصد می رسد و در همین سال بازسازی واحد پول توسط دولت این کشور اجرایی می گردد و در نتیجه شش صفر از ارز ملی آن ها کم می گردد و واحد لیره جدید جایگزین لیره قدیمی می گردد.

همچنین در افغانستان نیز پس از سال ها کاهش ارزش پول ملی این کشور (افغانی) در 23 سال شرایط جنگی، در اکتبر سال 2002 در زمان ریاست جمهوری حامد کرزای بازسازی واحد پول این کشور انجام شد و افغانی جدید با ارزشی هزار برابر افغانی قدیمی ارز ملی این کشور شد و به گفته بعضی از خبرگزاری های خارجی دیپلمات های غربی از این اقدام به عنوان نمادی از پایداری نسبی در افغانستان استقبال کردند.

در معدود مواردی زمان بندی بازسازی واحد پول به شکلی اتفاق می افتد که این اقدام ولو به صورت تصادفی نرخ بالای تورم را کاهش می دهد اما در غالب موارد باید اقدامات اصلاحی فراوانی صورت بگیرد تا نرخ تورم کاهش پیدا کند که برای مورد اخیر می توان به تجارب آرژانتین و برزیل در دهه 80 و اوایل دهه 90 میلادی اشاره نمود.

کارنامه دنباله دار آرژانتین و برزیل در حذف صفر از پول ملی

آرژانتین چهار بار در سال های 1970، 1983، 1985 و 1992 میلادی اقدام به بازسازی واحد پول(پزو) خود کرد(گرچه پیش از این نیز تجربه این اقدام را داشته است) که همان طور که از توالی این اقدامات تعیین است هر بار با گذشت چند سال صفرهایی که از مقابل واحد پول ملی آرژانتین حذف شده بود دوباره به جای خود باز می گشتند و در نتیجه دولت بار دیگر سیاست بازسازی واحد پول را اجرا می کرد.

دلیل اینکه هر بار ارزش پول ملی مانند قبل پایین می آمد تورم سرسام آوری بود که این کشور در آن دوران تجربه می کرد، چنان که در سال 1990 میلادی این کشور تورم سالانه 2314 درصدی را تحمل می کرد اما در سال 1992 در پی مجموعه ای از اصلاحات مالی قابل توجه و حل مسائل سیاست پولی کشور که در عین حال باعث نرخ بالای تبدیل پزو به دلار می شد، تورم این کشور به 24.9 درصد رسید و از آن پس فرایند کاهش خود را حفظ کرد؛ به طوری که حتی در سال 2001 به منفی یک درصد رسید. در مجموع در خصوص آرژانتین گفته می گردد که آخرین مورد بازسازی واحد پول نشانه ای از اوج اصلاحات مالی در این کشور بود.

برزیل نیز پنج بار بازسازی واحد پول را در سال های 1967، 1986، 1989، 1993 و 1994 تجربه نموده است که باز هم مانند مثال آرژانتین در دفعات ابتدایی این اقدام سیاست های پولی و مالی مناسب برای کنترل نرخ تورم و اصلاح سازوکارهای موجود صورت نگرفت به طوری که در سال 1994 نرخ تورم در برزیل بیش از 2000 درصد بود اما پس از انجام اصلاحات مالی نرخ تورم رو به افول گذاشت و پس از سه سال یعنی در سال 1997 این نرخ تک رقمی شد و به عدد 6.8 درصد رسید.

در مجموع در بعضی از کشورها سیاست بازسازی واحد پول در حین فرایندهای پایدارنماینده اقتصاد انجام می گردد و در بعضی دیگر این اقدام پس از این اصلاحات مالی انجام می گردد. بعضی دیگر از کشورها مانند آنگولا، کنگو و نیکاراگوئه که مسائل داخلی و درگیری های اجتماعی طولانی مدت دارند سیاست بازسازی واحد پول به طور مکرر به کار گرفته می گردد اما تورم به صورت مکرر ادامه دارد.

همان طور که پیش تر بیان شد بالا بودن نرخ تبدیل ارز ملی به دلار نیز یکی از دلایل انجام سیاست بازسازی واحد پول است، گرچه در بسیاری از موارد این مساله با تورم در ارتباط است و در عین حال استثنائاتی وجود دارد، به عنوان مثال یک دلار آمریکا در سال 2003 معادل یک میلیون و 500 هزار و 890 لیره قدیم ترکیه بود که در سال 2006 و پس از بازسازی واحد پول ترکیه این رقم به حدود یک و نیم لیره جدید ترکیه رسید. در دورانی که ارزش لیره ترکیه خیلی کم شده بود مردم به سمت استفاده از دلار برای معاملات خود روی آورده بودند و دولت با انجام اصلاحاتی و همچنین بازسازی واحد پول به نوعی ارز ملی ترکیه را نجات و از دلاری شدن این کشور جلوگیری کرد.

در سوی دیگر بعضی از کشورها مانند کامبوج و اکوادور در مقابل فرایند دلاری شدن مقاومت خاصی نشان نمی دهند و حتی مانند اکوادور به طور رسمی آن را می پذیرند کما اینکه در این کشور پیش از سال 2000 و دلاری شدن رسمی این کشور نیز مردم از این ارز برای معاملات خود استفاده می کردند.

بعضی از دولت ها در فرایندی کاملا غیراخلاقی از سیاست بازسازی واحد پول برای خود درآمد ایجاد می نمایند بدین صورت که مدت زمان محدودی را برای تعویض پول های قدیمی با ارز جدید در اختیار مردم قرار می دهند و درنتیجه بسیاری از پول هایی که در دست مردم وجود دارد تعویض نمی گردد و عملا این پول های تعویض نشده به صورت غیرمستقیم به نفع دولت مصادره می گردد چنین عملکردی را در فرایند باسازی واحد پول در لائوس در سال 1976 می بینیم که تنها یک روز برای تعویض پول های قدیمی به مردم وقت داده شد. در نیکاراگوئه نیز چنین اقدامی انجام شد و در بازسازی واحد پول در سال 1988 فرصت سه روزه برای تعویض ارزهای قدیمی با ارز جدید به مردم داده شد.

در مجموع چنین اقداماتی بیشتر در نیمه دوم قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکم انجام می شده چرا که یکی از توجیهات دولت ها برای انجام بازسازی واحد پول تسهیل انجام معاملات مردم بوده است، چنان که در بعضی از کشورها مردم برای خریدهای روزمره خود باید حجم بسیار زیادی پول را با خود جابه جا می کردند اما در سال های اخیر با ایجاد زیرساخت های مبادلات الکترونیکی در بسیاری از کشورها در کنار عوامل موثر دیگر تمایل به انجام بازسازی واحد پول در میان کشورها کم شده است.

بازسازی واحد پول در ایران

در سال 1372 برای نخستین بار حذف صفر از پول ملی و به نوعی همان بازسازی واحد پول در دستور کار نهاده شد اما در این 27 سالی که از این مساله می گذرد هیچ گاه دولت، بانک مرکزی و مجلس به این جمع بندی نرسیدند که این اقدام را عملی نمایند تا اینکه مجلس دهم در واپسین روزهای فعالیت خود طرح حذف چهار صفر از پول ملی را به تصویب رساند و این مصوبه اکنون در انتظار رای شورای نگهبان است تا در صورت تایید برای اجرا ابلاغ گردد.

در تمام دوره هایی که دولت به سراغ آنالیز حذف صفر از پول ملی رفت تورم بالا دلیل اصلی برای این مساله بود، کما اینکه در سال 72 در زمان ریاست طهماسب مظاهری در بانک مرکزی نیز این اقدام در نتیجه تورم بالا در دستور کار نهاده شد. گرچه عوامل دیگری نیز در این رویکرد دخیل بوده اند چنان که در آنالیز طرح حذف چهار صفر از پول ملی در روزهای سرانجامی مجلس دهم، رییس بانک مرکزی با حضور در بهارستان گفت که به لحاظ حیثیتی جالب نیست یک دلار امریکا معادل 100 هزار ریال یا 100 هزار واحد پولی ما باشد و هرچند با حذف چهار صفر اتفاق خاصی نمی افتد اما دست کم ویترین سروسامانی می گیرد و یک دلار امریکا معادل 10 تومان می گردد.

آن طور که تعیین است وجهه روانی این اقدام و همچنین تسهیل مبادلات در نتیجه حذف چهار صفر از اهمیت زیادی برخوردار است، چنانچه حسن روحانی در جلسه هیات دولت درمورد تغییر واحد پول ملی گفت که 4 تا صفر را که برداریم هم تلفظ آن راحت تر است و هم زیباتر است و هم محاسبه آن ساده تر است. و همچنین مصطفی تاج گردون، رییس سابق کمیسیون برنامه و بودجه مجلس وجه قالب این سیاست را روانی دانست. صدیف بدری نماینده مردم اردبیل در مجلس دهم نیز در موافقت با این طرح گفت که در حال حاضر پرداخت وجه نقد به سختی انجام می گردد و چاپ و امحاء نیز هزینه بالایی دارد.

همان طور که در آنالیز تجارب کشورهای مختلف در زمینه بازسازی واحد پول بیان شد، این اقدام در غالب موارد در صورتی موفقیت آمیز عمل می نماید که مجموعه ای از اصلاحات در سیاست های مالی و پولی انجام گردد تا چالش های گذشته و به طور ویژه تورم بالا برطرف شوند در غیر این صورت شرایطی مانند کشور زیمباوه ایجاد می گردد که در طی دو سال و در دو نوبت مجموعا 22 صفر از پول ملی خود کم کرد.

یادداشت از عارف بلندنظر-خبرنگار خبرنگاران، منطقه خراسان

بانیما: قدرت گرفته از سیستم مدیریت محتوای بانیما

کشتی کروز: کشتی کروز: سفری لوکس و در عین حال مقرون به صرفه به اقیانوس‌ها

منبع: خبرگزاری ایسنا
انتشار: 18 شهریور 1400 بروزرسانی: 18 شهریور 1400 گردآورنده: 1com.ir شناسه مطلب: 28982

به "ماجرای صفرها در بازسازی واحد پولی کشورها" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "ماجرای صفرها در بازسازی واحد پولی کشورها"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید